भाषा विज्ञानका मूलभूत विशेषताः

  भाषा विज्ञानका मूलभूत विशेषताः

भाषा वस्तुपरक अध्ययनसँग सरोकार राख्ने विज्ञान भएकाले भाषा विज्ञान अन्तर्गत निश्चित सिद्धान्तका आधारमा भाषाको अध्ययन गरी यसको निष्कर्ष निकालिन्छ । सामाजिक विषय भएकाले यसको अध्ययन सामाजिक शास्त्रसँग सापेक्ष सम्बन्ध राख्दछ । यसले प्रामाणिक तथ्यहरुलाई मात्र आधार  बनाई भाषाको अध्ययन गर्ने हुनाले काल्पनिक र सम्भावित नभई पूर्ण रूपले प्रामाणिक तथ्य प्रस्तुत गर्दछ । यो एउटा निपूर्ण शास्त्रका रूपमा स्थापित भएको छ । यसमा उपयोग गरिने आधार पदधति भरपर्दो र विश्वसनीय हुन्छ । कथ्य भाषाको लघु रूपदेखि बृहत् रूपसम्म समेटिने भाषिक अध्ययनमा लेख्य भन्दा कथ्य भाषा बढी विश्वासनीय हुन्छ । भाषासँग सम्बन्धित विभिन्न विषय, शास्त्र, पद्धति र उपकरण उपयोग गरेर अध्ययन गर्दछ । त्यसैले यस्तो अध्ययन व्यवस्थित हुन्छ । विषयगत गाम्भीर्यता प्राप्त हुने विश्वास हुन्छ । अध्ययन पूर्वाग्रह मुक्त, निर्वैयक्तिक र वस्तुपरक हुने गर्दछ । यसले मानवेत्तर भाषाको पनि अध्ययन गर्दछ । यसरी विभिन्न प्रविधि, प्रक्रिया र सिद्धान्तको आधारमा व्यवस्थित अध्ययन हुने भएकाले भाषा विज्ञानलाई वैज्ञानिक अध्ययन भनिएको हो । यिनै विविध पक्षहरुलाई आधार बनाई भाषा विज्ञानका विशेषताहरुलाई यस प्रकार औँल्याउन सकिन्छ :

क) भाषा विज्ञानमा भाषाको अध्ययन विश्लेषण हुन्छ । त्यसैले यो सुपरिभाषित, वस्तुनिष्ठ र प्रयोग परक हुन्छ ।

 ख) भाषा विज्ञानमा प्रामाणिक तथ्यहरुलाई मात्र विश्लेषणको आधार बनाइएको हुन्छ ।

 ग) यसमा वस्तुपरक ढङ्गबाट सामग्रीको व्याख्या विश्लेषण गरिने हुनाले यसको निष्कर्षबाट सार्वभौम सिद्धान्तको प्रतिपादन हुन्छ ।

 घ) यसमा भाषिक व्यवस्थाको क्रमबद्ध व्याख्या विश्लेषण गरिन्छ ।

 ङ) अध्ययनका क्रममा सामग्रीको सङ्कलन, आलेखन, वर्गीकरण एवम् विश्लेषण सावधानीपूर्वक गरिन्छ । च) आवश्यकता अनुसार भाषासँग सरोकार राख्ने विभिन्न विषय शास्त्रका विविध पद्धति र उपकरणलाई आफ्नो प्रयोजनका लागि उपयोग गर्न सक्छ ।

 छ) भाषाको अध्ययनमा विज्ञान जस्तै सूत्रात्मक मितव्ययी ढाँचाको प्रयोग गरिन्छ ।

 ज) जन्मका दृष्टिले कान्छो भइकन पनि भाषा विज्ञान निपूर्ण शास्त्रका रूपमा स्थापित भइ सकेको छ । झ) भाषाको कथ्य रूपलाई प्राथमिकता दिई अध्ययन विश्लेषण गर्दछ ।

ञ) भाषा वैज्ञानिक अध्ययन आग्रह पूर्वाग्रह मुक्त हुने भएकाले यसको निष्कर्ष निर्वैयक्तिक र वस्तु परक हुन्छ ।

ट) सूक्ष्मतादेखि समग्रतासम्ममा विश्वास राख्ने भाषा वैज्ञानिक अध्ययन दोषमुक्त र सङ्क्षिप्त निष्कर्ष दिने शास्त्र हो ।

ठ) कुनै पनि विषयलाई सतही र हलुका रूपमा नहेरी विषयगत गाम्भीर्यमा यसले विश्वास राख्छ ।

ड) भाषा सामाजिक विषय भएकाले यसको समाज सापेक्ष विश्लेषण गरिन्छ ।

ढ)भाषा विज्ञानले वर्णनात्मक, तुलनात्मक ऐतिहासिक सिद्धान्तलाई आधार मानेर भाषाको व्याख्या विश्लेषण गर्दछ ।

ण) भाषा विज्ञानमा भाषिक पठन पाठन सिकाइ प्रक्रिया, त्रुटि विश्लेषण जस्ता प्रायोगिक पक्षको समेत अध्ययन विश्लेषण गरिन्छ ।

त) भाषा विज्ञानमा सार्वभौम व्याकरणको निर्माण गरी सबै भाषाको आआफ्नै व्याकरण हुन्छ भन्ने मान्यता राखिन्छ ।

थ) यसले संसारका भाषाहरु कुनै स्तरीय र अस्तरीय हुँदैनन्। सबै समान हुन्छन् भन्ने मान्यता राख्दछ ।

द) मानवेत्तर प्राणीहरुको भाषिक विनिमयसँग पनि भाषा विज्ञानले तुलनात्मक र व्यतिरेकी सम्बन्ध राख्द